دوران نقاهت پس از لیفت شقیقه در همهٔ افراد یکسان نیست و به روش جراحی، محل برش‌ها، شرایط عمومی بیمار و روند ترمیم بافت‌ها بستگی دارد. در این مطلب دکتر فرزین داودی، متخصص برجسته گوش، حلق و بینی و جراح پلاستیک صورت، دستورالعمل‌های زیر را برای مراقبت‌های بعد از لیفت شقیقه توصیه می‌کند:
۱. مراقبت‌های ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول بعد از لیفت شقیقه
روزهای نخست پس از جراحی، زمان مهمی برای استراحت، کنترل تورم و مراقبت از محل برش‌هاست.
- در ساعات اولیه، طبق دستور جراح استراحت کنید و از انجام فعالیت‌های غیرضروری بپرهیزید.
- در صورت امکان، فردی از اعضای خانواده یا همراهان در ۲۴ ساعت نخست در کنار شما باشد.
- داروهای تجویزشده را مطابق دستور مصرف کنید و بدون هماهنگی پزشک، دارویی را شروع یا قطع نکنید.
- پانسمان یا پوشش محل جراحی را خودسرانه باز نکنید.
- از خم کردن طولانی‌مدت سر، زور زدن و بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید.
- در صورت توصیهٔ جراح، از کمپرس خنک با روش و مدت تعیین‌شده استفاده کنید؛ کمپرس را مستقیماً روی برش یا ناحیه‌ای که نباید تحت فشار قرار گیرد نگذارید.
تورم، کبودی، احساس کشیدگی پوست و مقداری بی‌حسی در ناحیهٔ شقیقه یا پوست سر می‌تواند در روزهای ابتدایی رخ دهد. با این حال، تورم ناگهانی یا رو به افزایش و درد شدید یا تشدیدشونده باید جدی گرفته شود.
۲. نحوهٔ خوابیدن بعد از لیفت شقیقه
وضعیت خواب می‌تواند بر میزان تورم و فشار واردشده به ناحیهٔ جراحی اثر بگذارد.
- ترجیحاً به پشت بخوابید و سر و بالاتنه را با چند بالش یا بالش شیب‌دار، طبق توصیهٔ جراح، کمی بالاتر نگه دارید.
- از خوابیدن روی صورت یا وارد کردن فشار مستقیم به شقیقه‌ها و محل برش‌ها خودداری کنید.
- هنگام دراز کشیدن و بلند شدن، آرام حرکت کنید و از حرکات ناگهانی سر بپرهیزید.
- اگر جراح وضعیت خواب خاصی را توصیه کرده است، همان دستور را در اولویت قرار دهید.
بالا نگه داشتن سر در روزهای ابتدایی ممکن است به کاهش تورم کمک کند. مدت ادامهٔ این وضعیت باید بر اساس روش عمل و توصیهٔ پزشک تعیین شود.
۳. کنترل تورم و کبودی
تورم و کبودی از عوارض موقت و نسبتاً شایع جراحی‌های ناحیهٔ پیشانی و ابرو هستند و ممکن است در اطراف چشم‌ها نیز دیده شوند. شدت و مدت آن‌ها به روش جراحی و شرایط فرد بستگی دارد.
برای مراقبت بهتر:
- استراحت کافی داشته باشید و سر را هنگام خواب بالاتر نگه دارید.
- اگر پزشک استفاده از کمپرس خنک را مجاز دانسته است، آن را دقیقاً طبق دستور به کار ببرید.
- از ماساژ دادن، فشار دادن یا دست‌کاری ناحیهٔ جراحی خودداری کنید.
- برای کاهش تورم، خودسرانه از داروها یا مکمل‌های گیاهی استفاده نکنید.
در صورت تورم ناگهانی، به‌ویژه تورم یک‌طرفه و سریع، درد شدید یا تغییرات بینایی، فوراً با جراح تماس بگیرید یا در صورت وجود علائم اورژانسی به مرکز درمانی مراجعه کنید.
۴. مراقبت از بخیه‌ها و محل برش جراحی
محل برش لیفت شقیقه ممکن است در خط رویش مو، داخل موها یا در ناحیه‌ای نزدیک به شقیقه قرار داشته باشد. روش مراقبت از زخم به محل برش و نوع بخیه بستگی دارد.
- محل جراحی را تمیز و مطابق دستور پزشک نگه دارید.
- از کندن دلمه‌ها، کشیدن بخیه‌ها یا خاراندن محل زخم خودداری کنید.
- پماد یا محلول موضعی را فقط در صورتی استفاده کنید که پزشک تجویز کرده باشد.
- زمان مراجعه برای بررسی زخم و کشیدن بخیه‌ها را رعایت کنید؛ برخی بخیه‌ها جذبی هستند و برخی نیاز به برداشتن دارند.
- از تماس محصولات آرایشی، اسپری مو و مواد شیمیایی با محل برش تا زمان اجازهٔ پزشک خودداری کنید.
افزایش قرمزی، گرمی، ترشح چرکی، باز شدن زخم یا درد رو به افزایش می‌تواند نشانهٔ مشکل در روند ترمیم باشد و باید به پزشک گزارش شود.
۵. شست‌وشوی صورت و موها
زمان مجاز برای شستن صورت و موها در همهٔ روش‌های لیفت شقیقه یکسان نیست. وجود پانسمان، درن، نوع بخیه و محل برش می‌تواند زمان شست‌وشو را تغییر دهد.
- پیش از اولین شست‌وشو، از جراح دربارهٔ زمان مجاز و روش صحیح آن سؤال کنید.
- اگر شست‌وشو مجاز شد، از آب ولرم و حرکات آرام استفاده کنید.
- محل برش را نسابید و برای خشک کردن آن، حوله را به‌آرامی روی پوست بگذارید.
- از سشوار داغ، شانه‌کردن خشن و کشیدن موها در اطراف زخم خودداری کنید؛ بی‌حسی موقت می‌تواند تشخیص گرمای زیاد یا آسیب پوست را دشوار کند.
- تا زمان تأیید پزشک، از رنگ مو، مواد دکلره و سایر مواد شیمیایی نزدیک محل برش استفاده نکنید.
۶. مصرف داروها و کنترل درد
پس از لیفت شقیقه ممکن است پزشک برای کنترل درد یا مراقبت از زخم، داروهایی تجویز کند.
- داروها را با مقدار و فاصلهٔ زمانی تعیین‌شده مصرف کنید.
- بدون هماهنگی پزشک از آسپرین، داروهای ضدالتهاب، داروهای گیاهی یا مکمل‌هایی که ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهند استفاده نکنید.
- اگر داروی رقیق‌کنندهٔ خون مصرف می‌کنید، برای قطع یا شروع مجدد آن فقط از دستور پزشک پیروی کنید.
- در صورت بروز حساسیت دارویی، تهوع شدید یا عارضهٔ غیرمنتظره، با تیم درمان تماس بگیرید.
مصرف آنتی‌بیوتیک برای همهٔ بیماران یکسان نیست؛ در صورت تجویز، دورهٔ مصرف را طبق دستور پزشک رعایت کنید.
۷. تغذیه و نوشیدن مایعات
تغذیهٔ متعادل و دریافت مایعات کافی به نیازهای بدن در دوران ترمیم کمک می‌کند.
- در صورت نداشتن محدودیت پزشکی، آب و مایعات کافی بنوشید.
- مواد غذایی متنوع و حاوی پروتئین، مانند تخم‌مرغ، لبنیات، حبوبات، ماهی یا گوشت را در برنامهٔ غذایی خود بگنجانید.
- از میوه‌ها و سبزیجات متنوع استفاده کنید.
- اگر پس از بیهوشی حالت تهوع دارید، دربارهٔ رژیم مناسب با تیم درمان مشورت کنید.
- از مصرف الکل، به‌ویژه هنگام استفاده از داروهای مسکن یا داروهای آرام‌بخش، خودداری کنید.
هیچ مادهٔ غذایی به‌تنهایی تضمین‌کنندهٔ ترمیم سریع‌تر یا نتیجهٔ بهتر جراحی نیست؛ هدف، تأمین نیازهای تغذیه‌ای بدن است.
۸. فعالیت بدنی، کار و رانندگی
بازگشت به فعالیت‌های روزمره باید تدریجی باشد و به روند بهبودی و نوع عمل بستگی دارد.
- در روزهای ابتدایی از ورزش سنگین، بلند کردن اجسام، زور زدن و فعالیت‌هایی که ضربان قلب یا فشار خون را به‌شدت افزایش می‌دهند خودداری کنید.
- پیاده‌روی آرام و کوتاه، در صورت اجازهٔ پزشک، می‌تواند به حفظ تحرک کمک کند.
- تا زمانی که داروهای خواب‌آور یا مسکن‌های مختل‌کنندهٔ هوشیاری مصرف می‌کنید، رانندگی نکنید.
- زمان بازگشت به کار را با توجه به نوع شغل، میزان تورم و توانایی انجام فعالیت‌ها تعیین کنید.
- ورزش، شنا و فعالیت‌های شدید را تا زمانی که جراح اجازه نداده است از سر نگیرید.
زمان بازگشت به کار و ورزش برای همهٔ بیماران یکسان نیست؛ توصیهٔ جراح دربارهٔ محدودیت فعالیت‌ها مقدم است.
۹. مراقبت از جای زخم و موهای اطراف محل برش
در هفته‌ها و ماه‌های پس از عمل، ظاهر محل برش به‌تدریج تغییر می‌کند. ممکن است در اطراف محل برش، خارش، بی‌حسی یا تغییر موقت حس پوست مشاهده شود.
- محل زخم را نخارانید و برای کاهش خارش از محصولات خودسرانه استفاده نکنید.
- از تابش مستقیم آفتاب به محل برش در حال ترمیم جلوگیری کنید.
- پس از بسته شدن زخم و با اجازهٔ پزشک، دربارهٔ روش مناسب محافظت در برابر آفتاب سؤال کنید.
- اگر در اطراف برش تغییراتی در تراکم مو مشاهده کردید، موضوع را در ویزیت پیگیری مطرح کنید.
- درمان‌های موضعی، ماساژ اسکار یا روش‌های ترمیمی را تنها با توصیهٔ پزشک آغاز کنید.
ظاهر نهایی اسکار و روند بازگشت حس پوست ممکن است چندین ماه زمان ببرد.
۱۰. چه علائمی بعد از لیفت شقیقه هشداردهنده هستند؟
در صورت مشاهدهٔ هر یک از علائم زیر، با جراح تماس بگیرید:
- درد شدید یا دردی که به‌جای بهتر شدن، بیشتر می‌شود.
- تورم ناگهانی یا افزایش سریع تورم، به‌خصوص در یک سمت.
- خونریزی مداوم یا قابل‌توجه از محل برش.
- قرمزی رو به گسترش، گرمی غیرعادی پوست یا ترشح چرکی.
- تب یا لرز.
- باز شدن محل زخم یا تغییر غیرعادی در ظاهر آن.
در صورت تغییر ناگهانی بینایی، درد شدید چشم، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه یا کاهش سطح هوشیاری، فوراً کمک پزشکی اورژانسی دریافت کنید. برای دریافت کمک فوری منتظر پاسخ جراح در پیام‌رسان نمانید.
۱۱. اهمیت ویزیت‌های پس از عمل
ویزیت‌های پیگیری برای ارزیابی زخم، بررسی تورم و کبودی، کنترل روند ترمیم و تعیین زمان برداشتن بخیه‌ها اهمیت دارند.
در این جلسات، هرگونه درد غیرعادی، بی‌حسی طولانی، تغییر در حرکت ابروها، تفاوت محسوس بین دو سمت صورت یا نگرانی دربارهٔ جای زخم را با پزشک مطرح کنید. حتی اگر احساس می‌کنید روند بهبودی طبیعی است، ویزیت‌های تعیین‌شده را حذف نکنید.
۱۲. پرسش‌های متداول دربارهٔ مراقبت‌های بعد از لیفت شقیقه
تورم بعد از لیفت شقیقه چند روز طول می‌کشد؟
تورم و کبودی معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر هستند و سپس به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند. شدت و مدت آن‌ها به روش جراحی و شرایط فرد بستگی دارد و ممکن است باقی‌ماندن مقداری تورم برای مدت طولانی‌تر طبیعی باشد. تورم ناگهانی یا رو به افزایش نیازمند بررسی پزشکی است.
چه زمانی می‌توان موها را شست؟
زمان شست‌وشوی موها به محل برش، نوع پانسمان و دستور جراح بستگی دارد. بدون تأیید پزشک، محل بخیه‌ها را خیس نکنید یا پانسمان را برندارید.
چه زمانی می‌توان به محل کار برگشت؟
این موضوع به میزان تورم و کبودی، نوع شغل و روند بهبودی بستگی دارد. برای کارهای سبک ممکن است بازگشت زودتر امکان‌پذیر باشد، اما فعالیت‌های سنگین به زمان بیشتری نیاز دارند. زمان مناسب را از جراح خود بپرسید.
آیا بی‌حسی اطراف شقیقه طبیعی است؟
تغییر موقت حس، بی‌حسی یا خارش ممکن است پس از جراحی رخ دهد و به‌تدریج بهتر شود. اگر بی‌حسی شدید، رو به افزایش یا همراه با ضعف حرکتی جدید باشد، باید بررسی شود.
چه زمانی می‌توان ورزش را شروع کرد؟
ورزش سبک و فعالیت‌های شدید محدودیت‌های متفاوتی دارند. پیاده‌روی آرام، در صورت اجازهٔ پزشک، ممکن است زودتر امکان‌پذیر باشد؛ اما تمرین سنگین و بلند کردن وزنه باید تا زمان تأیید جراح به تعویق بیفتد.
آیا می‌توان برای کاهش تورم از کمپرس یخ استفاده کرد؟
فقط اگر جراح استفاده از کمپرس خنک را مجاز دانسته باشد و روش آن را مشخص کرده باشد. یخ را مستقیماً روی پوست یا محل برش قرار ندهید و از فشار آوردن به ناحیهٔ جراحی خودداری کنید.
جمع‌بندی
رعایت مراقبت‌های بعد از لیفت شقیقه، از جمله بالا نگه داشتن سر، محافظت از محل برش، مصرف صحیح داروها، پرهیز از فعالیت سنگین و حضور در ویزیت‌های پیگیری، به سپری شدن ایمن‌تر دوران نقاهت کمک می‌کند. با این حال، دستورهای اختصاصی جراح باید مبنای مراقبت هر بیمار باشند.
توجه: این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستورهای اختصاصی پزشک نیست. در صورت مشاهدهٔ علائم هشداردهنده، با تیم درمان تماس بگیرید یا در شرایط اورژانسی به مرکز درمانی مراجعه کنید.
